Blog

Pracownicy cywilni zatrudnieni w formacjach mundurowych stanowią liczną grupę pracowniczą. Są to osoby zajmujące się sprawami finansowymi, księgowymi, kadrowymi, administracyjnymi, informatycznymi, zamówieniami publicznymi, obsługą prawną, psycholodzy, eksperci i technicy, kierowcy czy mechanicy.

Obecnie nie istnieją ujednolicone przepisy dotyczące wszystkich pracowników cywilnych zatrudnionych w służbach mundurowych. Część pracowników stanowi korpus służby cywilnych – ich status reguluje ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Korpus służby cywilnej tworzą pracownicy zatrudnieni na stanowiskach urzędniczych w komendach, inspektoratach i innych jednostkach organizacyjnych stanowiących aparat pomocniczy kierowników zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich oraz kierowników powiatowych służb, inspekcji i straży.[1] Do tego rodzaju służb należy zaliczyć m.in. Państwową Straż Pożarną, Policję, czy Straż Graniczną[2].

Nie wszyscy pracownicy cywilni zatrudnieni w formacjach mundurowych będą należeć do korpusu służby cywilnej. Jak wskazano powyżej będą to jedynie pracownicy zatrudnieni na stanowiskach urzędniczych. Wykaz tego rodzaju stanowisk zawiera rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej. Przykładowo w Policji i Państwowej Straży Pożarnej wśród stanowisk urzędniczych należy wskazać na: laboranta, starszego laboranta, asystenta laboratoryjnego czy zastępcę komendanta wojewódzkiego Policji[3]. Wśród pozostałych stanowisk urzędniczych należy wymienić m.in.: sekretarza, archiwistę, informatyka, inspektora, księgowego, referenta, psychologa, programistę, radcę prawnego.[4]

Sytuacja prawna pracowników cywilnych stanowiących korpus służby cywilnej jest szczegółowo uregulowana. Powyższe rozporządzenie reguluje sposób wynagradzania pracowników w zależności od zajmowanego stanowiska. Ujednolicone są również wymagania formalne dla osób, które zajmują dane stanowisko. Rozporządzenie reguluje również dodatki do wynagrodzenia w postaci: dodatku za wysługę lat, nagrody jubileuszowej.

Jak wskazują przepisy ustawy o służbie cywilnej, Szef Służby Cywilnej może przenieść urzędnika służby cywilnej do innego urzędu w tej samej miejscowości na okres nie dłuższy niż 2 lata.[5] Istnieje więc swoista dyscyplina w korpusie służby cywilnej. Dodatkowo, członkowie korpusu służby cywilnej ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków członka korpusu. Ustawa przewiduje szereg kar, które mogą zostać nałożone na pracownika np. w postaci upomnienia, nagany, pozbawienia możliwości awansowania na okres dwóch lat na wyższy stopień służbowy, obniżenie wynagrodzenia zasadniczego – nie więcej niż o 25% na okres do 6 miesięcy, obniżenie stopnia służbowego służby cywilnej, a nawet wydalenie ze służby.[6]

Pozostali pracownicy cywilni zatrudnieni w formacjach mundurowych nienależący do korpusu służby cywilnej będą pracownikami, których stosunek pracy regulują odpowiednie przepisy prawa pracy np. kodeks pracy.

W stosunku do pracowników cywilnych zatrudnionych w jednostkach wojskowych zastosowanie znajduje ustawa z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych, o czym stanowi art. 43 ust. 1 tejże ustawy. Ustawa szczegółowo precyzuje, kto może zostać urzędnikiem państwowym. Jest to obywatel polski, który ukończył 18 r.ż., posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z pełni praw publicznych, ma odpowiednie wykształcenie i odbył aplikację administracyjną, jest nieskazitelnego charakteru oraz posiada odpowiedni stan zdrowia umożliwiający pracę. [7] Podobnie jak członkom korpusu służby cywilnej – urzędnikom państwowym przysługują dodatki za wieloletnią pracę oraz nagrody jubileuszowe. Urzędnicy państwowi również ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną. Kary, które mogą zostać im wymierzone to: nagana, nagana z ostrzeżeniem, nagana z pozbawieniem możliwości awansowania przez okres dwóch lat do wyższej grupy wynagrodzenia lub na wyższe stanowisko, przeniesienie na niższe stanowisko, wydalenie z pracy w urzędzie.[8]

Co ważne, niektóre z przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych znajdują zastosowanie również do tych pracowników, którzy są zatrudnieni, ale nie są urzędnikami państwowymi[9]. Przykładowo, takim pracownikom również przysługują dodatki do wynagrodzenia – za wieloletnią pracę, nagroda jubileuszowa czy odprawa. Tacy pracownicy również mogą awansować.

Podsumowując jedynie część pracowników cywilnych zatrudnionych w formacjach mundurowych ma uregulowaną sytuację prawną – ściśle określone wymagania, które pracownicy muszą spełniać, obowiązki i wiążącą się z tym odpowiedzialność dyscyplinarną, a także sposób wynagradzania. Status prawny pozostałych pracowników regulują więc inne akty prawne: kodeks pracy bądź kodeks cywilny w zależności od rodzaju stosunku, który wiąże strony.

[1] art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej

[2] M. Wujczyk [w:] Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, red. K. W. Baran, Warszawa 2021, art. 2

[3] grupa X stanowisk zawarta w załączniku nr 1 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej

[4] grupa I stanowisk zawarta w załączniku nr 1 do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie określenia stanowisk urzędniczych, wymaganych kwalifikacji zawodowych, stopni służbowych urzędników służby cywilnej, mnożników do ustalania wynagrodzenia oraz szczegółowych zasad ustalania i wypłacania innych świadczeń przysługujących członkom korpusu służby cywilnej

[5] art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej

[6] art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej

[7] art. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

[8] art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych

[9] art. 46 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych