Blog

I. Identyfikacja sprawy i sentencja

Wyrok dotyczy sprawy ze skargi B. G. na uchwałę Rady Miasta Olsztyna z dnia 22.02.2023 r., nr LVI/889/23, w przedmiocie zmiany uchwały dotyczącej ustalenia stawek opłat za korzystanie z cmentarzy komunalnych oraz usługi w miejskich domach przedpogrzebowych.

Sentencja (rozstrzygnięcie):

1. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.
2. Zasądził od Gminy Olsztyn na rzecz B. G. kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

II. Przedmiot zaskarżenia i stanowisko skarżącego

Zaskarżony akt: uchwała rady miasta Olsztyna nr LVI/889/23 z 22 lutego 2023 r., zmieniająca wcześniejszą uchwałę dotyczącą stawek opłat.

Zakres zaskarżenia: skarga dotyczyła załącznika do uchwały zmieniającej, a konkretnie działu III (opłaty za każde dochowanie) i działu IV (opłaty eksploatacyjne za n/w groby, na następne 20 lat).

Kluczowe kwestionowane opłaty (dotyczące grobów murowanych i urnowych):

Skarżący kwestionował m.in. opłatę za dochowanie prochów ludzkich w urnie do opłaconego grobu urnowego (500 zł) oraz opłatę eksploatacyjną za inhumacyjny grób murowany na następne 20 lat (1000 zł).

Argumentacja Skarżącego (B. G.):

1. Niezgodność z prawem materialnym: skarżący zarzucił, że ustalone opłaty za groby murowane są niezgodne z art. 7 ust. 3 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
2. Ograniczony zakres opłat: skarżący powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując, że organ gminy może ustalać tylko te opłaty, które są związane z pochowaniem zwłok (art. 7 ust. 2 ustawy o cmentarzach), a nie jakiekolwiek inne opłaty związane z prowadzeniem cmentarza.
3. Wieczysta ochrona grobów murowanych: groby murowane, które są opłacane jednorazowo przy ich tworzeniu (co wiąże się z dużo wyższą opłatą niż w przypadku grobu ziemnego), są objęte wieczystą ochroną, a opłaty dodatkowe nie powinny być od nich pobierane.

 III. Stanowisko gminy Olsztyn

Gmina Olsztyn (Rada Miasta) wniosła o oddalenie skargi.

Argumentacja gminy:

1. Brak regulacji ustawowej: gmina utrzymywała, że art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o cmentarzach nie ma zastosowania do grobów murowanych przeznaczonych dla więcej niż jednej osoby oraz grobów urnowych. Według gminy, przepis ten nie zawiera jasnych stwierdzeń o odstąpieniu od jakichkolwiek opłat za tę kategorię grobów.
2. Koszty utrzymania nekropolii: konieczność pobierania opłat eksploatacyjnych jest uzasadniona wysokimi kosztami utrzymania cmentarzy (np. sprzątanie, koszenie, wycinka drzew, dostawa wody i energii, remonty infrastruktury, podatki). Wskazano, że sam koszt wywozu i zagospodarowania odpadów wynosi około 100 tys. zł miesięcznie.
3. Sprawiedliwość użytkowania: wyłączenie grobów murowanych (które stanowią większość grobów i często zajmują większą powierzchnię) z opłat prolongacyjnych skutkowałoby tym, że ich użytkownicy korzystaliby z infrastruktury cmentarza za darmo, obciążając kosztami użytkowników grobów ziemnych.
4. Charakter opłaty eksploatacyjnej: opłata eksploatacyjna za grób murowany (1000 zł brutto za 20 lat, co daje ok. 4,16 zł miesięcznie) nie jest opłatą dotyczącą pochówku, lecz korzystania z infrastruktury cmentarnej w okresie, w którym nie dokonano pochówku. Jest ona niższa niż opłata za najtańszy grób ziemny (1250 zł za 20 lat).
5. Regulacje cywilnoprawne: miejsca grzebalne są udostępniane na okres 20 lat zgodnie z Regulaminem korzystania z cmentarzy komunalnych w Olsztynie (§ 36 i 37). Faktura VAT, potwierdzana podpisem, określa warunki i terminy, co nadaje jej charakter umowy cywilnoprawnej. Ustawa o cmentarzach wskazuje jedynie minimalny okres 20 lat, po którym grób może być użyty ponownie, a nie zawiera zapisu o „wieczystym użytkowaniu miejsca pochówku”.

IV. Ocena prawna WSA

1. Legitymacja skarżącego (locus standi):

Sąd uznał, że skarżący wykazał legitymację do wniesienia skargi na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g.. Stwierdzono, że skarżący, jako osoba najbliższa opiekująca się grobem rodziny, ma indywidualny, bezpośredni i realny interes prawny, wynikający wprost z art. 7 ust. 3 ustawy o cmentarzach, który to interes został naruszony zaskarżonym aktem.

2. Kwalifikacja prawna uchwały:

Sąd stwierdził, że skarżona uchwała w sprawie ustalenia stawek opłat za usługi na terenie cmentarzy komunalnych stanowi akt prawa miejscowego.

3. Istotne naruszenie prawa (podstawa nieważności):

Sąd orzekł o nieważności uchwały, wskazując, że doszło do istotnego naruszenia prawa, które zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. skutkuje nieważnością aktu.

Kluczowe naruszenia stwierdzone przez sąd:

Brak podstawy prawnej dla opłat: sąd stwierdził, że nie znajdują podstawy prawnej opłaty uchwalone w dziale III i IV załącznika do skarżonej uchwały, w odniesieniu do grobu murowanego przeznaczonego do pomieszczenia zwłok więcej niż jednej osoby, a także do chowania urn zawierających szczątki ludzkie. Sąd w pełni podzielił pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 17 września 2024 r. (sygn. akt III OSK 357/24).

Wada proceduralna (wejście w życie): główną formalną podstawą stwierdzenia nieważności była niezgodność z właściwym trybem wejścia w życie aktu prawa miejscowego, gdyż akty prawa miejscowego dotyczące opłat, na mocy art. 13 pkt 2 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, muszą być ogłoszone w wojewódzkim dzienniku urzędowym.

V. Kontekst prawny i istota sporu

Sprawa koncentruje się na kolizji dwóch wartości:

1. Ochrona prawa do grobu: skarżący opierał się na interpretacji, że opłaty prolongacyjne (eksploatacyjne) za groby murowane, które historycznie były droższe i rzekomo zapewniały „wieczystą ochronę”, są niezgodne z ustawą, która ogranicza opłaty do tych związanych bezpośrednio z pochówkiem.
2. Konieczność utrzymania infrastruktury: gmina argumentowała, że wysokie koszty utrzymania cmentarza komunalnego muszą być pokrywane przez wszystkich użytkowników (w tym użytkowników grobów murowanych) za pomocą opłat eksploatacyjnych, gdyż wyłączenie tej kategorii grobów prowadzi do konieczności zwiększenia dotacji przez gminę.

WSA w Olsztynie, stwierdzając nieważność uchwały, wskazał na brak podstawy prawnej dla pobierania spornych opłat od właścicieli grobów murowanych oraz grobów urnowych po upływie 20 lat. Niezależnie od merytorycznego braku podstawy, uchwała została unieważniona z uwagi na istotne naruszenie procedury związane z jej wejściem w życie jako aktu prawa miejscowego.

VI. Podsumowanie

Gmina Olsztyn, mimo że szczegółowo uzasadniała ekonomiczną konieczność pobierania opłat (przyrównując je do umowy cywilnoprawnej za korzystanie z infrastruktury), WSA w Olsztynie przedmiotowym wyrokiem uznał, że brak jest wyraźnej delegacji ustawowej dla tych opłat w stosunku do grobów murowanych/urnowych (naruszenie materialne) i dodatkowo, że uchwała została wydana z istotnym naruszeniem wymogów proceduralnych dotyczących ogłaszania aktów prawa miejscowego (naruszenie formalne), co przesądziło o jej nieważności.

Zobacz nasz ostatni wpis: Rejestr medycznych zdarzeń niepożądanych