Blog

8 lipca 2026 r. wchodzą w życie jedne z najpoważniejszych zmian w prawie pracy ostatnich lat. Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw nadaje inspektorom PIP nowe, znacznie szersze od dotychczasowych uprawnienia. Z perspektywy pracodawców, którzy opierają swoją działalność na cywilnoprawnych formach zatrudnienia, np. umowach zlecenia lub tzw. b2b, wzrasta znacznie ryzyko konsekwencji zawierania takich umów.

1. Decyzja administracyjna zamiast pozwu

W dotychczasowym stanie prawnym, zgodnie z art. 11 pkt 7 ustawy o PIP, inspektor w celu stwierdzenia istnienia stosunku pracy mógł: złożyć do pracodawcy wystąpienie, wnieść powództwo do sądu lub przystąpić do postępowania wszczętego przez powoda. Nowelizacja ustawy o PIP, zgodnie z nowym art. 33a, wyposaża okręgowych inspektorów pracy w prawo do wydania wiążącej decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy. Oznacza to, że jeśli w toku przeprowadzanej kontroli inspektor uzna, że praca zleceniobiorcy lub przedsiębiorcy na B2B nosi cechy stosunku pracy z art. 22 § 1 kodeksu pracy (tzn. jest wykonywana osobiście na rzecz pracodawcy, pod stałym kierownictwem oraz w wyznaczonym miejscu i czasie), rozpocznie działania w celu wyeliminowania niezgodności.

W pierwszej kolejności inspektor wydawać będzie polecenie usunięcia naruszenia. Takie polecenie zobowiązywać będzie pracodawcę do zawarcia umowy o pracę lub zmiany modelu współpracy w taki sposób, aby wyeliminować cechy stosunku pracy. Jeżeli strony nie zastosują się do polecenia, inspektor pracy wyda decyzję, w której może stwierdzić istnienie stosunku pracy nawet do 3 lat wstecz od dnia wszczęcia postępowania. Taka decyzja określać będzie ponadto rodzaj umowy o pracę, miejsce wykonywania pracy, wymiar czasu pracy i wysokość wynagrodzenia. Pracodawca będzie również związany obowiązkiem natychmiastowego traktowania osoby zatrudnionej jak pracownika – cały stosunek prawny opierać się będzie nie na kodeksie cywilnym, a kodeksie pracy (konieczność prowadzenia akt osobowych, naliczania nadgodzin, udzielania urlopów oraz zapłaty składek ZUS itd.)

Zgodnie z nowym art. 33a ust. 4 ustawy o PIP, inspektor przy wydawaniu decyzji w przedmiocie istnienia stosunku pracy powinien uwzględnić wolę stron o ile nie jest ona sprzeczna z prawem w szczególności z przepisami prawa pracy lub zasadami współżycia społecznego albo nie zmierza do obejścia prawa. W praktyce jednak, wola stron będzie miała znaczenie drugorzędne, a podstawę stanowić będzie zgromadzony przez PIP materiał dowodowy. Jeżeli zatem wszystkie zebrane dowody będą wskazywały na istnienie stosunku pracy, inspektor powinien wydać na ich podstawie decyzję o stwierdzeniu tego stosunku – wola stron nie będzie mogła być zrealizowana.¹

2. Wyższe kary dla przedsiębiorców (zmiany w Kodeksie pracy)

W ślad za zaostrzeniem rygorów kontrolnych idą zmiany sankcji. Nowelizacja modyfikuje m.in. art. 281 Kodeksu pracy. Maksymalna kara grzywny nakładana na pracodawców za naruszenia praw pracowniczych w nowym stanie prawnym ulega podwyższeniu do nawet 90 000 zł.

3. Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego

Ustawodawca przewidział możliwość zaskarżenia niekorzystnej decyzji PIP do sądu pracy. W nowej, przyspieszonej procedurze sądowej wprowadzono:

• możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeśli nie ma wątpliwości co do przedstawionych okoliczności sprawy;
• możliwość wydania wyroku wstępnego, czy między stronami faktycznie istniał stosunek pracy, a co do szczegółowej treści stosunku pracy zarządzić dalszą rozprawę albo jej odroczenie; możliwe jest również wydanie wyroku częściowego;
• możliwość zarządzenia dalszej rozprawy w celu ustalenia szczegółowej treści stosunku pracy i wydania wyroku częściowego
• obowiązek przedstawienia przez strony wszystkich twierdzeń i dowodów już na początku postępowania;
• możliwość udzielenia przez sąd zabezpieczenia w trakcie trwania postępowania sądowego (ochrona praw pracownika poprzez zmianę umowy)

4. E-kontrole i wymiana danych (ZUS, KAS, PIP)

Nowe przepisy ustawy o PIP porządkują także zasady przeprowadzania kontroli na odległość. Inspektorzy umocowani będą do prowadzenia oględzin wideo zakładu pracy oraz pobierania dokumentacji w formie cyfrowej bez fizycznej obecności. Dodatkowo ustawa nadaje ramy prawne dla wymiany danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) oraz Krajową Administracją Skarbową (KAS), co pozwala inspekcji w dużo łatwiejszy sposób wyłapywać nieścisłości np. w odprowadzanych zaliczkach podatkowych czy składkach.

Przygotował Filip Dąbrowski

Zobacz nasz ostatni wpis: Pozew o zapłatę – kompleksowy przewodnik po dochodzeniu należności